Python dasturlash turkumidagi yana bir darsga xush kelibsiz! Oxirgi darsda biz Python dasturlash muhitini o'rnatdik va asosiy iboralar bilan tanishdik. Endi biz Python operatorlari va boshqaruv tuzilmalarini chuqurroq o'rganamiz.

Python operatorlarini tushunish

Pythonda o'zgaruvchi nima?

Python-dagi o'zgaruvchi qiymatlarni saqlash uchun ajratilgan xotira joyidir. Boshqacha qilib aytganda, dasturdagi o'zgaruvchi ma'lumotlarni qayta ishlash uchun kompyuterga yo’naltiradi. Python-dagi har bir o'zgaruvchining identifikator sifatida tanilgan noyob nomi bo'lishi kerak. O'zgaruvchilar nomlari harflar, raqamlar va pastki chiziqdan iborat bo'lishi mumkin, lekin ular harf yoki pastki chiziq bilan boshlanishi kerak.

Oʻzgaruvchilar va oʻzgaruvchilar nomlariga misollar:

Snake Case (Ilon holati) nomlash qoidasi:

Pythonda o'zgaruvchilar uchun eng keng tarqalgan nomlash qoidasi snake_case hisoblanadi. Bu shuni anglatadiki, barcha so'zlar kichik harflar va pastki chiziq (_) bilan ajratilgan bo’ladi. Bu yerda snake_case yordamida o'zgaruvchilar nomlarining ba'zi misollari keltirilgan:

user_name = "JohnDoe"
total_price = 150.75
is_active_user = False
number_of_items = 3
current_temperature = 22.5

Snake_case-dan foydalanish kodingizning o'qilishini yaxshilashga yordam beradi, bu boshqalarga (va o'zingizga) har bir o'zgaruvchi nimani anglatishini tushunishni osonlashtiradi.

Arifmetik operatorlar: Bu operatorlar asosiy arifmetik amallarni bajaradi.

2 + 2  # Qo'shish, natijasi 
44 - 2  # Ayirish, natijasi 
22 * 2  # Ko'paytirish, natijasi 
424 / 5  # Bo'lish, natijasi 
4.824 // 5  # Butun bo'lish, natijasi 
424 % 5  # Qoldiq, natijasi 4 (bo'lishdan qolgan qoldiq)
2 ** 3  # Darajaga ko'tarish, natijasi 8 (2 ning 3-darajasi)

Birlashtirilgan topshiriq va arifmetik operatorlar:

meaning = 42
meaning += 1  # Increment, meaning hozir 43
meaning -= 1  # Decrement, meaning hozir 42
meaning *= 10  # Ko'paytirish, meaning hozir 420
meaning /= 10  # Bo'lish, meaning hozir 42.0

Satrni (string) birlashtirish:

• operatori ham qatorlarni birlashtirishi mumkin.

first_name = "Dave"
last_name = "Gray"
full_name = first_name + " " + last_name  # Birlashtirish, natijasi "Dave Gray"

Taqqoslash operatorlari va mantiqiy (boolean) ma'lumotlar

Nima uchun taqqoslash va mantiqiy operatorlar foydali:

Taqqoslash va mantiqiy operatorlar dasturlashda asosiy hisoblanadi, chunki ular sizning kodingiz doirasida qaror qabul qilish imkonini beradi. Qiymatlarni taqqoslash va shartlarni baholash orqali siz dasturingiz oqimini boshqarishingiz, ma'lum shartlar asosida turli kod yo'llarini bajarishingiz va dasturingizni dinamik va turli kirishlarga javob beradigan mantiqni amalga oshirishingiz mumkin.

Taqqoslash operatorlari: Ushbu operatorlar qiymatlarni taqqoslaydi va mantiqiy ma'lumotlarni qaytaradi ("True" yoki "False").

42 == 42  # Teng, natijasi True
42 != 42  # Teng emas, natijasi False
10 > 5    # Kattaroq, natijasi True
10 < 5    # Kichikroq, natijasi False
10 >= 10  # Kattaroq yoki teng, natijasi True
10 <= 10  # Kichikroq yoki teng, natijasi True

Boolean (mantiqiy) Operatorlari: Bu operatorlar mantiqiy amallarni bajaradi.

x = True
y = False
not x  # Rad etish, natijasi False
not y  # Rad etish, natijasi True
x and y  # Mantiqiy AND (va), natijasi False
x or y  # Mantiqiy OR (yoki), natijasi True

Boshqaruv tuzilmalari (agar bo'lsa)

Nima uchun bizga boshqaruv tuzilmalari kerak:

Boshqaruv tuzilmalari muhim ahamiyatga ega, chunki ular sizga ma'lum shartlar asosida kodingiz qanday ishlashini boshqarish imkonini beradi. Ular dasturingizga qarorlar qabul qilishda, harakatlarni takrorlashda va turli yo'llarni tanlashda yordam beradi. Boshqaruv tuzilmalarisiz sizning kodingiz turli vaziyatlarga javob bermasdan to'g'ridan-to'g'ri ishlaydi.

Boshqaruv tuzilmalari qanday ishlaydi:

Boshqaruv tuzilmalari shartlarni tekshiradi va ushbu shartlarning "To'g'ri" yoki "Yolg'on" ekanligiga qarab turli xil kod bloklarini ishga tushiradi. Eng keng tarqalganlari if-else ko'rsatmalari, aylanishlar va switch-case operatorlaridir. Ushbu tuzilmalar o'zlari tekshiradigan shartlar asosida qanday kodni ishga tushirishni aniqlaydilar.

1. Yangi Python faylini yarating:
• Yangi fayl belgisini bosing yoki Ctrl + N ni bosing.
• Faylni meaning.py deb saqlang.
2. Python fayliga kod yozing:

meaning = 42 # Bo'sh chiziqni chop etish
print("")

# If-Else Statment
if meaning > 10:
    print("Right on")
else:
    print("Not today")

Yuqoridagi misolda, if-else operatori o’zgaruvchi meaning 10 dan katta yoki katta emasligini tekshiradi. Shart True bo’lsa, “Right on” ni chop etadi; aks holda, “Not today” ni chop etadi. Bu dasturga meaning qiymatiga ko’ra qanday amal bajarishni dinamik tanlash imkonini beradi.

Uchlik(ternary) operator

Uchlik operator bir nechta satr o'rniga bir qatorga if-else operatorini yozish imkonini beradi. Bu pythonga xos sintaksis sanaladi.

# Ternary Operator
print("Right on") if meaning > 10 else print("Not today")

Savollar

1. Python dasturlash tilida o'zgaruvchilar nomlanishida qanday nomlash qoidasi eng ko'p qo'llaniladi va unga misol keltiring?
2. Pythonda / va // operatorlari o'rtasidagi farq nimada?
3. Quyidagi kod qanday natija qaytaradi va nima uchun?

x = True
y = False
print(x and y)

1. Snake case nomlash qoidasiga ko'ra "first name" o'zgaruvchisini qanday nomlash kerak?
2. Quyidagi ternary operator kodini oddiy if-else ko'rinishida yozing:

print("To'g'ri") if ball > 70 else print("Noto'g'ri")

Mustaqil Vazifa

Maqsad

Ushbu topshiriq sizga Python-da turli operatorlar va boshqaruv tuzilmalaridan foydalanishni mashq qilishda yordam berish uchun mo'ljallangan. Siz arifmetik operatsiyalar, taqqoslash operatsiyalari va if-else iboralari kabi boshqaruv tuzilmalarini o'z ichiga olgan kichik dastur yozasiz.

Ko'rsatmalar

1. Yangi Python faylini yarating:
• Faylga operators_control_structures.py nom bering.
2. Quyidagi vazifalarni bajaradigan dastur yozing:

1-qism: Arifmetik operatorlar

1. Foydalanuvchiga to'rtburchakning kengligi va balandligini kiritishni taklif qiladigan, so'ngra to'rtburchakning maydonini hisoblaydigan yozuvni yozing. (maydon = kenglik * balandlik) (Maslahat: foydalanuvchi ma'lumotlarini olish uchun input funksiyadan foydalaning https://docs.python.org/3/library/functions.html#input)
2. Foydalanuvchiga to‘rtburchakning ikki tomonining uzunligini kiritishni taklif qiladigan, so‘ngra to‘rtburchakning perimetrini hisoblaydigan kod yozing. (perimetri = 2 * (kenglik + balandlik))
3. Foydalanuvchiga soniyalar sonini kiritishni taklif qiladigan, keyin uni soatlarga aylantiradigan kod yozing.
4. Foydalanuvchini metrlarda o'lchov kiritishni taklif qiladigan, keyin uni futga aylantiradigan kod yozing. (1 metr = 3,28084 fut)

2-qism: Taqqoslash operatsiyalari

• Quyidagi taqqoslash operatorlari yordamida "num1" va "num2" raqamlarini solishtiring va natijalarni chop eting:
• (==) ga teng
• (!=) ga teng emas
• (>) dan katta
• (<) dan kamroq
• (>=) dan katta yoki teng
• (<=) dan kichik yoki teng

3-qism: Boshqaruv tuzilmalari

• “num1” va “num2”ni solishtirish uchun if-else iborasidan foydalaning:
• Agar “num1” kattaroq bo'lsa, “num1 is greater than um2” ni chop eting.
• Agar “num1” kichik bo'lsa, “num1 is less than num2” ni chop eting.
• Agar ular teng bo'lsa, "num1 is equal to num2" ni chop eting.
• Quyidagi shartlarni tekshirish va tegishli xabarlarni chop etish uchun if-elif-else iborasidan foydalaning (Maslahat: “%” modulidan foydalaning):
• Agar "num1" juft bo'lsa, "num1" juft" deb chop eting.
• Agar "num1" toq bo'lsa, ""num1" toq" deb chop eting.
• Agar "num2" juft bo'lsa, "num2" juft" deb chop eting.
• Agar "num2" toq bo'lsa, "num2" toq" deb chop eting.