2. Python Asoslari

Biz Python dasturlash tilining asoslarini o‘rganamiz, bu til o‘zining soddaligi va o‘qish uchun qulayligi bilan keng e’tirof etilgan. Bizning tadqiqotimiz asosiy tushunchalar, sintaksis va amaliy qo’llanmalardan iborat bo’ladi, bu esa dasturlash dunyosida yanada rivojlanish uchun mustahkam poydevor yaratadi.

Bosqich 1: REPL bilan ishlash

Python REPL (Read-Evaluate-Print Loop — O’qish-Tahlil-Nashr jarayoni) Python kodini kiritib, darhol natijalarni ko’rishingiz mumkin bo’lgan interaktiv muhit hisoblanadi. U siz kiritgan kodni o‘qiydi, tahlil qiladi, natijani chop etadi va yana yangi kod kiritish uchun avvalgi sahifaga qaytadi. Bu usul Python buyruqlari va ifodalarini to‘liq dastur yozmasdan va ishga tushirmasdan tezda sinab ko‘rish va tajriba o‘tkazish imkonini beradi.

REPL bilan ishlash uchun uni terminalda (ohirgi holatda) ishga tushirishingiz kerak bo’ladi. Visual Studio Code da terminalni ochish uchun:

1. Yuqori menyularga boring. Agar terminal menyusi ko’rinmasa, uchta nuqta tugmasini bosing, Terminal ni tanlang, so’ng New Terminal ni tanlang.
2. Windowsda Ctrl + Backtick yoki Macda Cmd + Backtick qisqa yo’lidan foydalaning.

Terminal ochilgach, Python REPLni boshlashingiz mumkin:

• Windowsda py deb yozing va Enter tugmasini bosing.
• Mac/Linuxda python3 deb yozing va Enter tugmasini bosing.

Quyidagi qadamlar ochilgan Python REPL bilan sinab ko’rilishi mumkin.

Bosqich 2: O’zgaruvchilarni tushunish

Pythonda, o’zgaruvchilar qiymatlarni saqlash uchun ishlatiladi. Keling, ularning qanday ishlashini ko’raylik.
1. O’zgaruvchiga qiymat tayinlash:

Endi, name Dave qiymatini ushlab turadi, bu string(sozlash)ning turi hisoblanadi. Agar siz name deb yozib Enter tugmasini bossangiz, u Dave qiymatini qaytaradi.
2. O’zgaruvchilarni nomlash qoidalari:

• O’zgaruvchilar harflar, sonlar va pastki chiziqlar (_) dan iborat bo’lishi mumkin.
• O’zgaruvchilar raqam bilan boshlanmasligi kerak.
• O’zgaruvchilar maxsus belgilar (!, ``, va hokazo)ni o’z ichiga olmasligi kerak.
• O’zgaruvchilar zahiradagi kalit so’zlardan (masalan, if, for) foydalanmasligi kerak.

1. Yaroqsiz o’zgaruvchi nomlari:

Bosqich 4: Python Fayl yaratish

Bu bosqichda siz Python fayl yaratib, “Welcome” xabarini ko’rsatadigan dastur yozasiz.

1. Yangi Python fayl yaratish

• Kod muharririni (VS Code) oching.
• Fayl explorerda yangi fayl belgisini bosing yoki Ctrl + N tugmasini bosing.
• Faylni welcome.py nomi bilan loyihangiz papkasida saqlang.

2. Python faylga kod yozish

Quyidagi kodni welcome.py faylingizga ko’chiring va joylashtiring. Bu kod salomlashish xabarini yulduzchalar bilan hoshiyalangan holda chop etadi.

Izoh

• line01, line02, line03: Bu o’zgaruvchilar ramka va salomlashish xabarining turli chiziqlarini saqlaydi.
• print(““): Bu yaxshiroq joylashtirish uchun bo’sh qator chop etadi.
• print(line01), print(line02), print(line03): Bular o'zgaruvchilarda saqlangan satrlarni bosib, salomlashish xabarini atrofida ramka bilan hosil qiladi.

Bosqich 5: Python Faylni ishga tushirish

Python faylingizni yozganingizdan so’ng uni bir necha usulda ishga tushirishingiz mumkin.

1. Play tugmasidan foydalanish:
• Yuqori o’ng burchakdagi play tugmasini bosing va Run Python File ni tanlang.
2. Terminaldan foydalanish:
• Terminalda py welcome.py (Windows) yoki python3 welcome.py (Mac/Linux) deb yozing.
3. O’ng tugma bilan ishlash:
• Fayl explorerdagi(tadqiqotchi) welcome.py faylida o’ng tugma bosing va Run Python File in Terminal ni tanlang.

Misol Natija:

welcome.py faylingizni ishga tushirganingizda u quyidagi natijani ko’rsatadi:

********************
*                  *
*     Welcome      *
*                  *
********************

Yaxshi, siz muvaffaqiyatli Python fayl yaratdingiz va salomlashish xabarini chiqaradigan dastur yozdingiz.

Bosqich 6: Izohlar qo’shish

Izohlar kodning nima qilayotganini tushuntirish uchun sizga yoki boshqa dasturchilarga ma’lumot beruvchi yozuvlar hisoblanadi. Ular Python interpreteri (tarjimoni) tomonidan e’tiborsiz qoldiriladi.

line01 = "********************"  # Yulduzchalar bilan ramka chizig'il
line02 = "*                  *"  # Bo'sh qator joylash uchun
line03 = "*     Welcome      *"  # Salomlashish xabari

# Salomlashish xabarini ramkasi bilan ko'rsatish uchun print funksiyalari
print("")           # Yaxshiroq joylash uchun bo'sh qator chop etish
print(line01)       # Ramka chizig'ini chop etish
print(line02)       # Bo'sh qator chop etish
print(line03)       # Salomlashish xabarini chop etish
print(line02)       # Yana bo'sh qator chop etish
print(line01)       # Yana ramka chizig'ini chop etish